Η ελληνική αγροτική παραγωγή βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια διπλή απειλή. Από τη μία οι παθογένειες δεκαετιών στον πρωτογενή τομέα της χώρας μας, από την άλλη, η κατάργηση των δασμών στις εισαγωγές και εξαγωγές προϊόντων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Ουρουγουάη, Παραγουάη, Βολιβία) συνθέτουν ένα επικίνδυνα εκρηκτικό μείγμα για την Ελλάδα, για το κοινωνικοοικονομικό μας μέλλον και για το μέλλον των αγροτών μας, του πρωτογενούς και του
δευτερογενούς τομέα.
Η συμφωνία Mercosur, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται «στο κατώφλι» μιας ιστορικής εμπορικής συμφωνίας με την Ινδία, πιθανότατα μέσα στους επόμενους μήνες, οφείλει να μας ενεργοποιήσει ως κοινωνία των πολιτών. Απαιτείται διαρκής εγρήγορση, ώστε να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις του μέλλοντος και οι τεράστιες αλλαγές.
Οι εξελίξεις αυτές δεν αφορούν ένα μακρινό μέλλον, αφορούν το παρόν.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, προκαλεί τουλάχιστον αμηχανία το γεγονός ότι αιρετοί της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι οποίοι διοικούν εδώ και χρόνια τους τόπους τους, εμφανίζονται σήμερα με περίσσεια πολιτική υποκρισία, πλεόνασμα πολιτικής ανειλικρίνειας και απροκάλυπτο πολιτικό φαρισαϊσμό ως απλοί πολιτικοί παρατηρητές. Με λόγο γεμάτο διακηρύξεις, μιλούν για «αναβαθμισμένο ρόλο» της Αυτοδιοίκησης στον πρωτογενή και τον δευτερογενή τομέα, έναν ρόλο κρίσιμο και υποτίθεται αναβαθμισμένο, εμφανιζόμενοι ως «θεματοφύλακες», ενώ ταυτόχρονα ζητούν επιπλέον χρηματοδότηση από την κυβέρνηση για να τον εκπληρώσουν.
Ο δήμαρχος του χθες είναι απολύτως υπεύθυνος για τον ρόλο που διαδραμάτισε ή δεν διαδραμάτισε η Τοπική Αυτοδιοίκηση στον αγροτικό τομέα. Φέρει ακέραια και την ευθύνη του σήμερα στον τόπο του. Όταν, λοιπόν, δεν υπάρχει ορθολογική διαχείριση των υδάτων, όταν δεν λειτούργησε ποτέ Δημοτικό Γραφείο Αγροτικής Μέριμνας με σαφείς αρμοδιότητες και δράσεις, όταν δεν έχει προχωρήσει ο εκσυγχρονισμός των αρδευτικών έργων, όταν δεν έχουν δημιουργηθεί εδώ και χρόνια ενεργειακές κοινότητες (ως η μόνη βιώσιμη λύση απέναντι στο δυσβάσταχτο κόστος ενέργειας), όταν δεν έχουν στηριχθεί και αναδειχθεί τα τοπικά προϊόντα ΠΟΠ και ΠΓΕ.
Τα προϊόντα ΠΟΠ και ΠΓΕ δεν είναι απλώς εμπορικές ονομασίες· αποτελούν πολιτιστικό, οικονομικό και κοινωνικό κεφάλαιο για κάθε τόπο.
Η προστασία και η ανάδειξή τους προϋποθέτουν ενεργό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πέρα από ευχές και διακηρύξεις. Όταν δεν έχουν προβληθεί και προωθηθεί, δεν έχουν συνδεθεί με τον τουρισμό, δεν υπάρχει ουσιαστικός έλεγχος για την προστασία τους, δεν έχουν αναπτυχθεί εργαλεία ανάπτυξης ούτε έχουν κατατεθεί χρηματοδοτικές προτάσεις, δεν έχει εκπαιδευτεί και ευαισθητοποιηθεί ο πολίτης, τότε
εύλογα τίθεται το ερώτημα:
Πώς μπορεί αυτός ο δήμαρχος να μιλά για «Τοπικό Σήμα Ποιότητας» και «Brand Αυτοδιοίκησης»; Πώς μιλά για το μέλλον, όταν οι ευθύνες του παρελθόντος υποθηκεύουν το αύριο; Και πώς η Αυτοδιοίκηση πρώτου βαθμού να μη θεωρείται το «τελευταίο βαγόνι» της κρατικής μηχανής;
Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur γεννά σοβαρούς φόβους για το αύριο της ελληνικής κοινωνικής και παραγωγικής συνοχής.
Ο αγροτικός τομέας δεν είναι κλωστοϋφαντουργία· δεν μπορεί να «μεταφερθεί», ούτε να απορροφήσει κραδασμούς χωρίς ανεπανόρθωτες συνέπειες.
Η Ελλάδα δεν θα αντέξει την καταστροφή που προκαλεί ο δομικός αθέμιτος ανταγωνισμός τον οποίο εισάγει η συγκεκριμένη συμφωνία στον κλάδο της αγροδιατροφής. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το εμπορικό ισοζύγιο αγροδιατροφικών προϊόντων του 2024, οι εξαγωγές της ΕΕ προς τις χώρες της Mercosur ανήλθαν σε 3,348 δισ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές από τη Mercosur προς την ΕΕ έφτασαν τα 23,897 δισ. ευρώ. Την ίδια χρονιά, με βάση στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, η Ελλάδα πραγματοποίησε εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων ύψους 34,568 εκατ. ευρώ και εισαγωγές 452,105 εκατ. ευρώ. Το συμπέρασμα είναι σαφές: το 2024 εισαγάγαμε προϊόντα αμφιβόλου ποιότητας με δασμούς.
Στο μέλλον, τα ίδια ακριβώς ως προς την ποιότητα αγροδιατροφικά προϊόντα, θα εισάγονται χωρίς δασμούς, άρα ακόμη φθηνότερα και σε πολλαπλάσιες ποσότητες. Το ήδη δυσμενές ισοζύγιο των 34 εκατ. έναντι 452 εκατ. ευρώ δεν μπορεί παρά να επιδεινωθεί δραματικά.
Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur προβλέπει την προστασία 344 ευρωπαϊκών γεωγραφικών ενδείξεων, εκ των οποίων μόλις 21 είναι ελληνικές. Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα διαθέτει 116 προϊόντα ΠΟΠ και 36 προϊόντα ΠΓΕ. Τα 21 προϊόντα που επιλέχθηκαν βασίστηκαν κυρίως στον όγκο εξαγωγών και στη διεθνή αναγνωσιμότητα, ώστε να αποτελέσουν την «αιχμή του δόρατος» των διαπραγματεύσεων.
Συνεπώς, τα προϊόντα που δεν προστατεύονται και είναι συντριπτικά τα περισσότερα, δεν θα έχουν στην πράξη κανένα ουσιαστικό εξαγωγικό ενδιαφέρον.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η Γραβιέρα Νάξου, προϊόν ΠΟΠ που ανακηρύχθηκε το καλύτερο τυρί στον κόσμο από το Taste Atlas για το 2025/26, αλλά δεν προστατεύεται από τη συμφωνία, καθώς και τα Φασόλια Βανίλιες Φενεού και η Φάβα Φενεού.
Ο αντίκτυπος για την Ελλάδα, όπως εκτιμάται από πολλούς αναλυτές, δεν θα είναι μόνο οικονομικός.
Οι εισαγωγές ενδέχεται να αυξηθούν κατά δύο έως τρεις φορές, αλλά το σοβαρότερο πλήγμα θα είναι κοινωνικό:
ο δομικός αθέμιτος ανταγωνισμός θα οδηγήσει παραγωγούς στην εγκατάλειψη της γης, επιταχύνοντας την ερημοποίηση της υπαίθρου και τη διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής με ανυπολόγιστες συνέπειες.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο τίθεται επιτακτικά το ερώτημα: πώς μπορεί και πώς οφείλει να παρέμβει η
Τοπική Αυτοδιοίκηση, ώστε να αξιοποιήσει διαθέσιμα εργαλεία για την ενίσχυση των αγροτών και τον περιορισμό των αρνητικών συνεπειών της συμφωνίας, αλλά και των πιέσεων που προέρχονται από άλλες χώρες, όπως, για παράδειγμα, το λάδι από την Τυνησία;
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση καλείται, πρέπει και μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στην προστασία και ενίσχυση των τοπικών προϊόντων και των παραγωγών, με έμμεσους αλλά αποτελεσματικούς τρόπους: μέσω της στήριξης της τοπικής ταυτότητας, της σύνδεσης αγροτικής παραγωγής και τουρισμού, της δημιουργίας τοπικών δικτύων διάθεσης, της θεσμικής πίεσης προς την κεντρική διοίκηση και της ανάδειξης της ποιότητας έναντι της ποσότητας.
Απαιτείται χαρτογράφηση της τοπικής παραγωγής και των ευάλωτων προϊόντων, με καταγραφή ανά Δήμο των βασικών αγροτικών προϊόντων, του κόστους παραγωγής, της εξάρτησης από εισαγωγές και της έκθεσής τους στον ανταγωνισμό της Mercosur, ώστε οι παρεμβάσεις να είναι στοχευμένες και όχι γενικές.
Παράλληλα, χρειάζεται στήριξη και ανασυγκρότηση συλλογικών σχημάτων παραγωγών, με ενεργή υποστήριξη συνεταιρισμών και ομάδων παραγωγών, τεχνική και διοικητική βοήθεια και διευκόλυνση πρόσβασης
σε χρηματοδοτικά εργαλεία, ώστε να ενισχυθεί η διαπραγματευτική τους ισχύς.
Γιατί τελικά, η ανάπτυξη και η ομορφιά δεν είναι εχθροί της κοινωνίας, είναι εχθροί μόνο όσων έχουν κάνει το ψέμα μεροκάματο.
