Φαντάσου έναν πλανήτη με βαθύ γαλάζιο χρώμα, που από μακριά θα μπορούσε να θυμίζει τη Γη. Μόνο που εκεί δεν υπάρχουν γαλήνιοι ωκεανοί και καθαρός ουρανός. Υπάρχει αφόρητη ζέστη, άνεμοι που κινούνται με χιλιάδες χιλιόμετρα την ώρα και μια από τις πιο παράξενες μορφές «βροχής» που γνωρίζουμε: σταγονίδια γυαλιού που παρασύρονται σχεδόν οριζόντια μέσα στην ατμόσφαιρα.
Ο πλανήτης ονομάζεται HD 189733 b και βρίσκεται περίπου 63 έτη φωτός από τη Γη. Ανακαλύφθηκε το 2005 και ανήκει στην κατηγορία των λεγόμενων «καυτών Διών»: τεράστιων αέριων πλανητών, παρόμοιων σε μέγεθος με τον Δία, οι οποίοι όμως περιστρέφονται εξαιρετικά κοντά στα άστρα τους. Ο HD 189733 b είναι περίπου 1,13 φορές μεγαλύτερος σε ακτίνα από τον Δία και ολοκληρώνει μία ολόκληρη περιφορά γύρω από το άστρο του σε μόλις 2,2 γήινες ημέρες.
Ένας πανέμορφος αλλά εφιαλτικός μπλε κόσμος
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του HD 189733 b είναι το χρώμα του. Παρατηρήσεις με το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble έδειξαν ότι, αν μπορούσαμε να τον δούμε από κοντά, θα είχε ένα έντονο βαθύ μπλε χρώμα.
Η ομοιότητα με τη Γη, όμως, σταματά εκεί.
Το μπλε χρώμα δεν προέρχεται από θάλασσες ή ωκεανούς. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι προκαλείται από πυριτικά σωματίδια που βρίσκονται ψηλά στην ατμόσφαιρά του. Αυτά διασκορπίζουν το μπλε φως περισσότερο από το κόκκινο, κάνοντας ολόκληρο τον πλανήτη να φαίνεται γαλάζιος από το διάστημα.
Βροχή από γυαλί
Οι συνθήκες στην ατμόσφαιρα είναι τόσο ακραίες ώστε τα πυριτικά υλικά μπορούν να σχηματίζουν πολύ μικρά σταγονίδια που μοιάζουν με λιωμένο γυαλί.
Γι’ αυτό ο HD 189733 b έχει γίνει γνωστός ως ο πλανήτης όπου «βρέχει γυαλί».
Και υπάρχει ακόμη μία λεπτομέρεια που κάνει το φαινόμενο πιο τρομακτικό. Η βροχή πιθανότατα δεν πέφτει κατακόρυφα όπως στη Γη. Οι τεράστιες ταχύτητες των ανέμων μπορούν να παρασύρουν τα σωματίδια σχεδόν πλάγια, δημιουργώντας κάτι που θα έμοιαζε με μια ασταμάτητη θύελλα από μικροσκοπικά κομμάτια καυτού γυαλιού. Η NASA περιγράφει ανέμους της τάξης των 7.000–8.700 χιλιομέτρων την ώρα, ανάλογα με τη μέτρηση και το μοντέλο που χρησιμοποιείται.
Θερμοκρασίες που λιώνουν τα πάντα
Ο HD 189733 b βρίσκεται εξαιρετικά κοντά στο άστρο του — περίπου 4,7 εκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά του. Για σύγκριση, ο Ερμής απέχει κατά μέσο όρο περίπου 58 εκατομμύρια χιλιόμετρα από τον Ήλιο.
Η τόσο μικρή απόσταση έχει ως αποτέλεσμα ακραίες θερμοκρασίες. Στη φωτεινή πλευρά του πλανήτη έχουν υπολογιστεί θερμοκρασίες κοντά στους 930–1.100°C, ενώ άλλες μετρήσεις και μοντέλα της ανώτερης ατμόσφαιρας δίνουν ακόμη υψηλότερες τιμές.
Ο πλανήτης θεωρείται επίσης παλιρροϊκά κλειδωμένος στο άστρο του. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια πλευρά του βρίσκεται συνεχώς στραμμένη προς το άστρο, ενώ η άλλη παραμένει μόνιμα στη νύχτα. Οι τρομακτικά ισχυροί άνεμοι μεταφέρουν θερμότητα από τη φωτεινή προς τη σκοτεινή πλευρά.
Πώς γνωρίζουμε όλα αυτά από 63 έτη φωτός μακριά;
Κανένα διαστημόπλοιο δεν έχει επισκεφθεί τον HD 189733 b. Οι αστρονόμοι αντλούν πληροφορίες εξετάζοντας το φως του άστρου του.
Όταν ο πλανήτης περνά μπροστά από το άστρο, ένα μικρό μέρος του φωτός περνά μέσα από την ατμόσφαιρά του πριν φτάσει στα τηλεσκόπιά μας. Αναλύοντας τα μήκη κύματος αυτού του φωτός, οι επιστήμονες μπορούν να αναζητήσουν στοιχεία για τη χημική σύνθεση και τις ιδιότητες της ατμόσφαιρας.
Παρατηρητήρια όπως τα Hubble και Spitzer έχουν επιτρέψει στους αστρονόμους όχι μόνο να μελετήσουν την ατμόσφαιρα του πλανήτη, αλλά ακόμη και να δημιουργήσουν έναν από τους πρώτους χάρτες θερμοκρασίας ενός εξωπλανήτη.
Ένας κόσμος που μας δείχνει πόσο παράξενο μπορεί να γίνει το Σύμπαν
Ο HD 189733 b δύσκολα θα μπορούσε να είναι πιο διαφορετικός από τη Γη. Είναι ένας γιγάντιος κόσμος χωρίς στερεή επιφάνεια όπως τη γνωρίζουμε, με θερμοκρασίες εκατοντάδων βαθμών, υπερηχητικούς ανέμους και νέφη πυριτικών υλικών.
Κι όμως, από μακριά φαίνεται σαν μια πανέμορφη γαλάζια κουκκίδα.
Ίσως αυτό είναι και το πιο συναρπαστικό στοιχείο του: μας θυμίζει ότι η εμφάνιση ενός πλανήτη μπορεί να κρύβει έναν κόσμο εντελώς διαφορετικό από οτιδήποτε γνωρίζουμε στη Γη.
Στο αχανές Σύμπαν, ένας γαλάζιος πλανήτης δεν σημαίνει απαραίτητα νερό και ζωή. Μπορεί να σημαίνει θερμοκρασίες χιλίων βαθμών, ανέμους ταχύτερους από τον ήχο — και μια ασταμάτητη καταιγίδα από γυαλί.
